DZIEDZICZENIE KOLORÓW WŚRÓD OWCZARKÓW SZKOCKICH COLLIE

 

Rozmawiając o dziedziczeniu kolorów u Collie należy pamiętać o kilku kwestach z zakresu genetyki.

 

Genotyp to kompleks genów jednego osobnika.

 

Fenotyp to zespół cech warunkowanych przez genotyp i uzewnętrznionych lub możliwych do ustalenia.

 

Gen to podstawowy czynnik dziedziczności, warunkujący dziedziczenie jednej lub kilku cech.

 

Locus to miejsce genu na chromosomie (liczba mnoga -> loci)

 

Chromosomy to nitkowate struktury występujące w jądrze komórkowym, będące nośnikami informacji genetycznej.

Chromosomy występują w parach z wyjątkiem komórek rozrodczych, gdzie występują pojedynczo.

Podział komórki w taki sposób, aby została w niej tylko jedna para chromosomów to Mejoza.

 

Allele to para genów warunkująca powstanie określonej cechy, zajmuje określone miejsce (locus) w dwóch homologicznych

chromosomach.

 

Allelomorficzna para genów oznaczana jest zawsze tą samą literą, dużą lub małą (np.A lub a)

 

Geny dominujące to takie, które dają wyraźny efekt nawet wtedy, gdy obecny jest tylko jeden , w jednym tylko

chromosomie. Przyjęto oznaczać je literami duzymi.

 

Geny recesywne - geny, które dla wystąpienia danej cechy muszą działać w parze. Oznacza się je literami małymi.

 

Homozygota  to zygota zawierająca dwa jednakowe geny z danej pary alleli (np. AA). Kojarzenie homozygot daje

potomstwo jednolite pod względem danej, konkretnej cechy.

 

Heterozygota posiada dwa różne geny (np. Aa). Kojarzenie osobników heterozygotycznych powoduje wystąpienie

rozszczepienia cech i daje możliwość wystąpienia wszystkich form danej cechy).

 

Przykłady oddziaływania genów z charakterystycznych dla Collie Locci

 

Locus A

Geny z tego locus kontroluja wzajemny stosunek eumelaniny i feomelaniny w szacie, dając tzw. dziki kolor -> Agoutti.

Cechą charakterystyczną jest tu rozłożenie żółtego koloru (warunkowanego przez feomelaninę) na końcu włosa, podczas

gdy reszta pozostaje czarna lub brązowa na skutek wpływu eumelaniny.

 

As - kolor własny; ciemny pigment rozprzestrzenia się po całym ciele (wodołaz, ogar, labrador)

 

ay - gen ograniczający czarny pigment w wyniku czego powstaje kolor piaskowy lub rudy (wg Burns & Fraser: jet to

kolor dominujący żółty lub śniady np collie)

 

at - powstaje umaszczenie czarne podpalane i inne dwukolorowe z rudymi znaczeniami na kufie, nad oczami, na nogach,

dolnej stronie ogona i wokół odbytu.

 

Locus M

czynniki ten związany jest z wystąpieniem koloru marmurkowego (merle).

 

M - powoduje wystąpienie miejscowych obszarów depigmentacji (Mm); w homozygocie MM wpływa na pojawienie się

koloru białego z małymi, pigmentowanymi plamkami; często towarzyszy temu ślepota i głuchota i inne defekty

 

m - powodóje umaszczenie własne (mm - kolor merle nie wystąpi)

 

Locus S

S - umaszczenie własne bez białych plam (wszystkie psy jednomaściste). Homozygota SS może mieć jednak białe plamy,

ale są one wynikiem oddziaływania genów z innych loci.

 

si - powoduje wystąpienie białych plam (do 20% powierzchni ciała) umaszczenia irlandzkiego (homozygota sisi): białe

plamy na kufie, nogach, szyi, brzuchu i końcu ogona

 

sw - powoduje skrajną, białą plamistość (ponad 80% powierzchni ciała) z niewielkimi, czarnymi łatami. homozygota swsw

daje całkowitą biel lub 1/5 ciała pigmentowanego; charakterystyczne dla fenotypu jest kolorowa głowa przy białym ciele

 

sisw - połączenie tych dwóch alleli w parze daje tzw. "white factored" collie; charakterystyczne dla fenotypu mogą być:

ogromny biały kołnierz zachodzący aż na łopatki, białe podudzie, czasem białe plamy na normalnie ubarwionej powierzchni.

 

                   
KOMBINACJE  SKOJARZEŃ  COLLIE  ŚNIADYCH  I  TRICOLOR            
                   
                   
  śniady (Ay Ay mm)              
  Ay m Ay m              
Ay m Ay Ay mm Ay Ay mm   100% (Ay Aymm) śniady      
śniady (Ay Ay mm) Ay m Ay Ay mm Ay Ay mm              
                   
                   
  ciemno śniady (Ay at mm)            
  Ay m at m   50% (Ay at mm) ciemno śniady      
Ay m Ay Ay mm Ay at mm   25% (at at mm) tricolor      
ciemno śniady (Ay at mm) at m Ay at mm at at mm   25% (Ay Ay mm) śniady      
                   
                   
                   
  ciemno śniady (Ay at mm)            
  Ay m at m   50% (Ay at mm) ciemno śniady      
Ay m Ay Ay mm Ay at mm   50% (Ay Ay mm) śniady      
śniady (Ay Ay mm) Ay m Ay Ay mm Ay at mm              
                   
                   
  śniady (Ay Ay mm)              
  Ay m Ay m              
at m Ay at mm Ay at mm   100% (Ay at mm) ciemno śniady      
tricolor (at at mm)  at m Ay at mm Ay at mm              
                   
                   
  ciemno śniady (ay at mm)            
  Ay m at m   50% (Ay at mm) ciemno śniady      
at m Ay at mm at at mm   50% (at at mm) tricolor      
tricolor (at at mm) at m Ay at mm at at mm              
                   
                   
                   
  tricolor (at at mm)              
  at m at m              
at m at at mm at at mm   100% (at at mm) tricolor      
tricolor (at at mm) at m at at mm at at mm              
                   
                   
                   
KOMBINACJE  SKOJARZEŃ  COLLIE  ŚNIADYCH  ,  TRICOLOR  I  BLUEMERLE          
                   
                   
  tricolor (at at mm)              
  at m at m              
at M at at Mm at at Mm   50% (at at mm)  tricolor       
merle (at at Mm) at m at at mm at at mm   50% (at at Mm) blue-merle      
                   
                   
  śniady (Ay at mm)              
  Ay m Ay m   50% (Ay at mm) śniady      
at M Ay at Mm Ay at Mm   50% (Ay at Mm) śniady merle      
merle (at at Mm) at m Ay at mm Ay at mm              
                   
                   
  ciemno śniady (Ay at mm)            
  Ay m at m   25% (Ay at mm) ciemno sniady      
at M Ay at Mm at at Mm   25% (Ay at mm) ciemno śniady merle    
merle (at at Mm) at m Ay at mm at at mm   25% (at at Mm) blue-merle      
        25% (at at mm) tricolor      
                   
  tricolor (at at mm)              
  at m at m              
Ay M Ay at Mm Ay at Mm   25% (Ay at Mm) ciemno sniady      
Ay m Ay at mm Ay at mm   25% (Ay at mm) ciemno śniady merle    
ciemno sniady merle at M at at Mm at at Mm   25% (at at Mm) blue-merle      
(Ay at Mm) at m at at mm at at mm   25% (at at mm) tricolor      
                   
                   
  ciemno śniady (Ay at mm) 12,5% (Ay Ay Mm) śniady merle      
  Ay m at m   12,5% (Ay Ay mm) śniady      
Ay M Ay Ay Mm Ay at Mm   25% (Ay at Mm) ciemno śniady merle    
Ay m Ay Ay mm Ay at mm   25% (Ay at mm) ciemno śniady       
ciemno śniady merle at M Ay at Mm at at Mm   12,5% (at at Mm) blue-merle      
(Ay at Mm) at m Ay at mm at at mm   12,5% (at at mm) tricolor      
                   
                   
  śniady (Ay Ay mm)              
  Ay m Ay m              
Ay M Ay Ay Mm Ay Ay Mm   25% (Ay Ay Mm) śniady merle      
ciemno śniady merle Ay m Ay Ay mm Ay Ay mm   25% (Ay Ay mm) śniady      
 (Ay at Mm) at M Ay at Mm Ay at Mm   25% (Ay at Mm) ciemno śniady merle    
at m Ay at mm Ay at mm   25% (Ay at mm) ciemno śniady      
                   
                   
  śniady merle (Ay Ay Mm) 25% (Ay Ay Mm) śniady merle      
  Ay M Ay m   25% (Ay Ay mm) śniady      
Ay m Ay Ay Mm Ay Ay mm   25% (Ay at Mm) ciemno śniady merle    
śniady (Ay at mm) at m Ay at Mm Ay at mm   25% (Ay at mm) ciemno śniady      
                   
                   
  śniady merle (Ay Ay Mm)            
  Ay M Ay m   50% (Ay at mm) ciemno śniady      
at m Ay at Mm Ay at mm   50% (Ay at Mm) ciemno śniady merle    
tricolor (at at mm) at m Ay at Mm Ay at mm              
                   
                   
  śniady (Ay Ay mm)              
  Ay m Ay m   50% (Ay Ay mm) śniady      
śniady merle Ay M Ay Ay Mm Ay Ay Mm   50% (Ay Ay Mm) śniady merle      
(Ay Ay Mm) Ay m Ay Ay mm Ay Ay mm              
                   
                   
BLUE MERLE, PODWÓJNY MERLE  ORAZ  TRICOLOR                
                   
                   
  merle (at at Mm)              
  at M at m   50% (at at Mm) blue-merle      
at M at at MM at at Mm   25% (at at mm) tricolor      
merle (at at Mm) at m at at Mm at at mm   25% (at at MM) podwójny merle (charakterystyczna cecha
        fenotypu: biała głowa, w przeciwieństwie do "białego collie"
                   
  tricolor (at at mm)              
  at m at m              
podwójny merle at M at at Mm at at Mm              
(at at MM) at M at at Mm at at Mm   100% (at at Mm) blue-merle      
                   
                   
  blue-merle (at at Mm)              
  at M at m              
podwójny merle at M at at MM at at Mm   50% (at at Mm) blue-merle      
(at at MM) at M at at MM at at Mm   50% (at at MM) podwójny merle      
                   
                   
  podwójny merle (at at MM)            
  at M at M              
podwójny merle at M at at MM at at MM   100% (at at MM) podwójny merle      
(at at MM) at M at at MM at at MM              
                   
                   
BIAŁY FAKTOR                    
                   
  tricolor "white factored" (at at sisw)          
  at si at sw   50% (at at sisw) tricolor "white factored"    
tricolor "white factored" at si at at sisi at at sisw   25% (at at sisi) zwykły trocolor      
(at at sisw) at sw at at sisw at at swsw   25% (at at swsw) biały collie       
                   
                   
  tricolor "white factored" (at at sisw)          
  at si at sw              
biały collie  at sw at at sisw at at swsw   50% (at at sisw) tricolor "white factored"    
(at at swsw) at sw at at sisw  at at swsw   50% (at at swsw) biały collie      
                   
                   
  biały collie (at at swsw)            
  at sw at sw              
biały collie  at sw at at swsw  at at swsw   100% (at at swsw) biały collie      
(at at swsw) at sw at at swsw  at at swsw              
                   
                   
  tricolor (at at sisi)              
  at si at si              
biały collie  at sw at at sisw at at sisw   100% tricolor "white factored"      
(at at swsw) at sw at at sisw at at sisw              
                   
                   
  tricolor (at at sisi)              
  at si at si              
tricolor "white factored" at si at at sisi at at sisi   50% (at at sisi)  tricolor      
(at at sisw) at sw at at sisw at at sisw   50% (at at sisw) tricolor "white factored"    
                   
                   

 

Zapisując genotyp koloru każdego "zwykłego" collie (nie white factored, nie białego) możemy dodać za każdym razem

oznaczenie mm (tzn. kolor własny, nie merle) oraz sisi (czyli typowe znaczenia irlandzkie).
Rozpatrując łączenia "zwykłych" collie nie ma potrzeby rozpisywać oznaczenia sisi, ponieważ w efekcie końcowym każde

szczenię też będzie sisi, a nadmiar oznaczeń zaciemni jedynie to, co chcemy pokazać.
Natomiast przy łączeniach zwykłych collie (z oznaczeniami sisi) z collie white factored (sisw) lub z białymi collie (swsw)

używa się tych oznaczeń, ponieważ komórki rozrodcze zwykłych collie zawierać będą jedynie si, komórki rozrodcze białych

collie zawierać będą sw, a komórki collie white factored będą dwojakiego rodzaju: si oraz sw. Tak więc w rezultacie możemy

mieć kilka kombinacji genotypu.

 

Opracowanie na podstawie:

http://www.collie-online.com; The colors of the Collie

http://www3.bc.sympatico.ca/SANDALLUM_COLLIES/COAT.COLOUR.CHART.html

J.Monkiewicz, J.Wajdzik "Kynologia"

 

 

Copyright @2006 by Mariola Skrzyszewska,

Padawan Collies FCI http://www.padawancollies.com